Xe hỏng, con ốm, công ty cắt giảm người… những chuyện này không báo trước. Khi không có tiền để sẵn, nhiều người phải vay gấp với chi phí cao. Câu hỏi quỹ khẩn cấp bao nhiêu là đủ vì thế rất thực tế: đủ để bạn qua được một cú sốc mà không phải chạy vạy. Bài này giúp bạn tự tính con số của mình, chọn chỗ để tiền và xây quỹ dần dần dù thu nhập chưa cao.
Quỹ khẩn cấp là gì?
Quỹ khẩn cấp (còn gọi là quỹ dự phòng) là khoản tiền bạn để riêng chỉ để dùng khi có việc bất ngờ và cần tiền ngay. Nó không phải tiền tiết kiệm mua nhà, không phải tiền đi du lịch, cũng không phải tiền để đầu tư.
Quỹ này có ba đặc điểm:
- Tách riêng: không trộn với tiền tiêu hằng tháng.
- Rút được nhanh: cần là lấy được trong ngày hoặc vài ngày.
- Giữ nguyên giá trị gốc: không để vào nơi có thể lỗ đúng lúc bạn cần.
Quỹ khẩn cấp bao nhiêu là đủ?
Mốc tham khảo hay được nhắc trong tài chính cá nhân là 3–6 tháng chi tiêu thiết yếu. Đây là mốc tham khảo phổ biến, không phải quy định, và cũng không đúng cho mọi người.
Lưu ý chữ "thiết yếu": khi gặp sự cố, bạn sẽ tự cắt các khoản không cần. Chi tiêu thiết yếu là những gì bắt buộc phải trả để sống và giữ nghĩa vụ: tiền nhà, ăn uống, điện nước, đi lại, thuốc men, học phí của con, khoản trả nợ tối thiểu.
Tự hỏi: nếu mai mất thu nhập, bao lâu bạn tìm được nguồn thu mới? Số tháng đó nhân chi tiêu thiết yếu là con số cần có.
Ai nên để nhiều hơn mốc 6 tháng?
- Thu nhập bấp bênh: làm thời vụ, hưởng hoa hồng, lương phụ thuộc doanh số.
- Tự doanh, làm tự do: không có lương cố định, có tháng không có đồng nào.
- Nuôi con hoặc nuôi bố mẹ: một mình gánh nhiều người phụ thuộc.
- Thu nhập chính duy nhất trong nhà: mất việc là cả nhà mất nguồn thu.
- Ngành khó tìm việc lại: vị trí chuyên sâu, thời gian tìm việc thường dài.
Người độc thân, lương ổn định có thể bắt đầu với mốc 3 tháng.
Cách tự tính quỹ khẩn cấp của bạn
Làm theo ba bước:
- Liệt kê mọi khoản chi thiết yếu một tháng, dựa trên sao kê hoặc sổ chi tiêu 2–3 tháng gần nhất.
- Cộng lại để ra chi tiêu thiết yếu một tháng.
- Nhân với số tháng phù hợp hoàn cảnh (3, 6 hoặc nhiều hơn).
Ví dụ: một người đi làm thuê nhà ở thành phố
Các con số dưới đây là giả định để minh hoạ, không phải mức chi tiêu trung bình.
- Tiền thuê nhà: 2.500.000đ
- Ăn uống: 3.000.000đ
- Điện, nước, internet: 600.000đ
- Xăng xe, đi lại: 700.000đ
- Điện thoại: 150.000đ
- Thuốc men, bảo hiểm: 300.000đ
- Trả nợ tối thiểu hằng tháng: 1.000.000đ
Cộng lại: 2.500.000 + 3.000.000 + 600.000 + 700.000 + 150.000 + 300.000 + 1.000.000 = 8.250.000đ/tháng.
Mốc 3 tháng: 8.250.000 × 3 = 24.750.000đ. Mốc 6 tháng: 8.250.000 × 6 = 49.500.000đ.
Con số này nghe lớn, nhưng bạn không cần có ngay. Biết đích đến là đủ để bắt đầu.
Nên để quỹ khẩn cấp ở đâu?
Nguyên tắc chọn chỗ để tiền: an toàn, dễ rút, tách khỏi tiền tiêu. Một vài cách nhiều người dùng:
- Một tài khoản ngân hàng riêng, chỉ dùng cho quỹ, không gắn thẻ vào ví điện tử mua sắm.
- Chia quỹ làm hai phần: một phần nhỏ rút được ngay, phần còn lại để ở hình thức gửi tiền có thể rút trước hạn khi cần (hỏi kỹ ngân hàng về lãi khi rút trước hạn).
- Giữ một ít tiền mặt ở nhà cho tình huống mất điện, mất mạng, không rút được tiền.
Tránh để quỹ khẩn cấp ở nơi giá trị lên xuống mạnh hoặc khó rút nhanh. Bài này không khuyên bất kỳ sản phẩm đầu tư cụ thể nào; nếu muốn đầu tư, hãy dùng tiền khác, không phải tiền của quỹ.
Xây quỹ từng bước khi lương thấp
Lương thấp thì không thể để dành 6 tháng chi tiêu trong một năm. Cách thực tế hơn là chia quỹ thành các nấc nhỏ:
- Nấc 1 – quỹ mini: khoảng 2.000.000–3.000.000đ (minh hoạ), đủ cho một lần sửa xe hay khám bệnh.
- Nấc 2 – một tháng chi tiêu thiết yếu.
- Nấc 3 – ba tháng chi tiêu thiết yếu.
- Nấc 4 – đủ mốc phù hợp hoàn cảnh của bạn.
Một vài mẹo giúp quỹ lớn đều:
- Chuyển tiền vào quỹ ngay ngày nhận lương, không đợi cuối tháng xem còn dư bao nhiêu. Bài cách chia lương để tiết kiệm có gợi ý chia tỷ lệ cụ thể.
- Cài lệnh chuyển tiền tự động nếu ngân hàng hỗ trợ.- Mỗi lần trả hết một khoản nợ, chuyển số tiền trả góp cũ sang quỹ.
Với ví dụ ở trên, nếu bạn để dành 1.000.000đ mỗi tháng (giả định), sau 3 tháng có quỹ mini 3.000.000đ. Đến nấc một tháng chi tiêu (8.250.000đ) cần khoảng 8,25 tháng, tức làm tròn lên 9 tháng. Chậm nhưng chắc.
Nếu đang nợ nhiều nơi, hãy giữ quỹ mini trước rồi dồn sức trả nợ; quỹ mini giúp bạn không phải vay thêm khi có chuyện nhỏ. Bài nợ nhiều quá phải làm sao bàn kỹ hơn về thứ tự ưu tiên.
Khi nào được dùng quỹ, khi nào không?
Trước khi rút, hãy tự hỏi ba câu: việc này có bất ngờ không, có cần thiết không, có gấp không. Đủ cả ba thì dùng.
| Nên dùng quỹ | Không nên dùng quỹ |
|---|---|
| Mất việc, bị cắt giảm thu nhập | Mua điện thoại mới vì đang có khuyến mãi |
| Ốm đau, tai nạn, viện phí | Du lịch, tiệc tùng, quà tặng |
| Sửa xe, sửa nhà hỏng hóc đột xuất | Đầu tư vì nghe mách "cơ hội tốt" |
| Việc gia đình đột ngột phải đi xa | Các khoản biết trước như học phí, đóng bảo hiểm định kỳ |
Khoản biết trước nên có quỹ riêng. Dùng quỹ khẩn cấp xong, ưu tiên bù lại trước các mục tiêu khác.
Ghi nhớ
Quỹ khẩn cấp chỉ có ích khi nó còn đó lúc bạn cần. Rút cho việc không gấp, bạn sẽ phải vay đúng lúc gặp chuyện thật.
Dùng quỹ hay vay nóng khi có việc gấp?
Không có quỹ, bạn thường phải vay người thân, vay qua app hoặc quẹt thẻ. Cách nào cũng có giá.
Ví dụ: cần 5.000.000đ sửa xe
Các con số giả định để minh hoạ, không phải mức lãi hay phí của bên nào.
- Có quỹ: rút 5.000.000đ, không mất lãi, không mất phí. Vài tháng sau bù lại quỹ.
- Vay ngắn hạn 30 ngày: lãi 18%/năm, cộng phí dịch vụ 600.000đ. Tiền lãi = 5.000.000 × 18% × 30 / 365 ≈ 73.973đ, làm tròn 74.000đ. Tổng chi phí ≈ 74.000 + 600.000 = 674.000đ, tức đến hạn trả khoảng 5.674.000đ.
Chênh lệch khoảng 674.000đ, chưa kể phạt nếu trả trễ. Con số này gần bằng một tháng để dành ở ví dụ trên.
Ví dụ cho thấy phí có thể lớn hơn lãi nhiều lần. Đó là lý do quỹ khẩn cấp đáng giá: nó giúp bạn không phải trả "giá của sự gấp gáp".
Nếu vẫn phải vay, hãy so tổng chi phí (gốc + lãi + phí) trước khi ký và tính kỹ khả năng trả. Bài có nên vay tiêu dùng không có danh sách câu hỏi tự kiểm trước khi vay. Bạn có thể xem trang Đề xuất để đối chiếu thông tin các đối tác tự công bố. iDong không cho vay và không duyệt hồ sơ.
Câu hỏi thường gặp
Quỹ khẩn cấp nên bằng mấy tháng lương?
Nên tính theo chi tiêu thiết yếu chứ không phải theo lương. Mốc tham khảo hay gặp là 3–6 tháng chi tiêu thiết yếu; thu nhập càng bấp bênh thì nên để càng nhiều.
Vừa có nợ vừa xây quỹ được không?
Được. Nhiều người giữ một quỹ mini trước, sau đó dồn tiền trả nợ, khi giảm được nợ mới nâng quỹ lên mức đầy đủ.
Có nên để quỹ khẩn cấp trong tài khoản lương?
Không nên, vì rất dễ tiêu lẫn. Hãy mở một tài khoản riêng và hạn chế liên kết với ví mua sắm.
