Hướng dẫn

Có nên vay tiêu dùng không? 6 câu tự hỏi trước khi quyết định

Khi nào vay tiêu dùng hợp lý, khi nào nên dừng lại, kèm checklist tự hỏi và ví dụ tính tổng chi phí một khoản vay giả định.

Bạn đang cần một khoản tiền và tự hỏi có nên vay tiêu dùng không. Câu trả lời không nằm ở chỗ vay dễ hay khó, mà ở hai điều: tiền vay dùng vào việc gì và bạn lấy gì để trả. Bài này giúp bạn tự trả lời bằng vài câu hỏi đơn giản và một phép tính chi phí cụ thể.

Các con số trong bài đều là giả định để minh hoạ. Khi vay thật, hãy dùng số trong hợp đồng của bạn.

Vay tiêu dùng là gì?

Vay tiêu dùng là khoản vay để chi cho nhu cầu cá nhân hoặc gia đình: chữa bệnh, học phí, sửa nhà, mua đồ dùng, đôi khi là trang trải lúc thu nhập bị gián đoạn. Đa số khoản vay loại này là tín chấp, tức không cần tài sản bảo đảm, nên thủ tục nhanh nhưng chi phí thường cao hơn vay có tài sản.

Khoản vay không sinh ra tiền; nó chỉ cho bạn dùng trước, đổi lại phải trả thêm lãi và phí. Câu hỏi thật sự là: dùng trước có đáng với phần trả thêm hay không.

Khi nào vay tiêu dùng là hợp lý?

Vay có thể là lựa chọn hợp lý khi hội đủ ba điều kiện.

  • Nhu cầu thiết yếu hoặc không thể hoãn: viện phí, học phí đến hạn, sửa chỗ hỏng ảnh hưởng đến việc ở hoặc việc làm, thay xe máy để đi làm.
  • Có nguồn trả rõ ràng: lương ổn định, khoản thu sắp về đã biết trước, và khoản trả mỗi tháng nằm gọn trong ngân sách.
  • Đã so chi phí với phương án khác: bạn biết vay thì tốn thêm bao nhiêu và thấy phần đó chấp nhận được so với việc chờ hoặc xoay cách khác.

Khi nào không nên vay?

Có những tình huống mà vay gần như chắc chắn làm mọi thứ khó hơn.

  • Mua sắm theo cảm hứng: điện thoại đời mới, chuyến du lịch, đồ hiệu đang giảm giá. Nếu món đồ có thể chờ, việc chờ thường rẻ hơn vay.
  • Vay để trả nợ cũ: khoản mới thường kèm lãi và phí mới, nợ dễ phình to. Nếu bạn đang ở tình huống này, hãy xem lại toàn bộ các khoản nợ trước khi vay thêm.
  • Thu nhập bấp bênh: làm thời vụ, sắp nghỉ việc, thu nhập theo hoa hồng lên xuống mạnh. Một tháng hụt tiền có thể kéo theo trễ hạn và phí phạt.
  • Không có tiền dự phòng: chỉ cần một khoản chi bất ngờ là bạn phải chọn giữa trả nợ và sinh hoạt. Bài quỹ khẩn cấp bao nhiêu là đủ giúp bạn ước lượng mức tối thiểu nên có.
  • Chưa hiểu hợp đồng: không rõ tổng phải trả, không rõ phí, không rõ chuyện gì xảy ra khi trễ hạn.

Dấu hiệu nên dừng lại

Nếu bạn phải vay vì khoản trả của một khoản vay khác, hoặc khoản trả mới khiến bạn không còn tiền cho chi tiêu thiết yếu, đây là lúc nên tạm dừng, liệt kê toàn bộ nợ và tìm cách giảm chi trước khi vay thêm.

Checklist 6 câu tự hỏi trước khi vay

Hãy trả lời thật lòng từng câu. Nếu có từ hai câu trả lời "không" trở lên, bạn nên cân nhắc lại.

  1. Nhu cầu này có thiết yếu và có cần ngay bây giờ không?
  2. Nếu không vay, mình có cách nào khác (hoãn, mua loại rẻ hơn, dùng tiền dành dụm) không?
  3. Mình đã biết tổng số tiền phải trả, gồm cả gốc, lãi và mọi khoản phí chưa?
  4. Khoản trả mỗi tháng cộng với các khoản nợ đang có có còn vừa thu nhập không?
  5. Nếu thu nhập giảm một hai tháng, mình có tiền dự phòng để vẫn trả đúng hạn không?
  6. Mình đã đọc điều khoản về trả trễ, phạt, trả trước hạn và cách thu nợ chưa?

Với câu 4, cách đơn giản là tính phần trăm thu nhập dành cho trả nợ. Bài tỷ lệ nợ trên thu nhập hướng dẫn cách tính và cách đọc con số này.

Tính tổng chi phí trước khi ký

Lãi suất ghi trên quảng cáo chưa phải toàn bộ chi phí. Bạn cần cộng gốc, toàn bộ tiền lãi và mọi khoản phí để ra tổng phải trả. Ví dụ dưới đây dùng số giả định.

Ví dụ: vay 30 triệu trong 12 tháng (số giả định)

Vay 30.000.000đ, kỳ hạn 12 tháng, lãi giả định 18%/năm (tức 1,5%/tháng), tính trên dư nợ giảm dần, mỗi tháng trả gốc đều 30.000.000 / 12 = 2.500.000đ. Phí giả định thu một lần: 1.500.000đ.

  • Tháng 1: lãi = 30.000.000 × 1,5% = 450.000đ; trả cả tháng 2.500.000 + 450.000 = 2.950.000đ.
  • Tháng 12: lãi = 2.500.000 × 1,5% = 37.500đ; trả cả tháng 2.537.500đ.
  • Cộng dư nợ đầu 12 tháng: 30 + 27,5 + 25 + … + 2,5 = 195 (triệu đồng).
  • Tổng lãi = 195.000.000 × 1,5% = 2.925.000đ.
  • Chi phí vay = 2.925.000 + 1.500.000 = 4.425.000đ.
  • Tổng phải trả = 30.000.000 + 4.425.000 = 34.425.000đ.

Nếu thu nhập giả định là 12.000.000đ/tháng, khoản trả tháng đầu chiếm 2.950.000 / 12.000.000 ≈ 24,6% thu nhập.

Đặt con số này cạnh phương án tự dành dụm: để riêng 2.500.000đ mỗi tháng thì sau 12 tháng bạn có 30.000.000đ mà không mất đồng lãi nào. Vậy 4.425.000đ chính là giá của việc có tiền ngay hôm nay. Nhu cầu càng gấp và càng thiết yếu, cái giá này càng dễ chấp nhận; nếu món đồ có thể chờ, đó là khoản bạn đang trả thêm không cần thiết.

Lưu ý cách tính lãi có thể khác nhau giữa các hợp đồng (dư nợ ban đầu, dư nợ giảm dần, kỳ trả đều). Bài lãi suất thực tế khoản vay giải thích vì sao cùng một mức %/năm nhưng chi phí thật có thể chênh nhau đáng kể.

So sánh các nguồn vay ở mức nguyên tắc

Mỗi nguồn vay có điểm mạnh và điểm cần cẩn trọng. Bảng dưới đây chỉ nêu nguyên tắc chung, không phản ánh điều kiện của một đơn vị cụ thể nào.

Nguồn vayThường phù hợp khiCần lưu ý
Ngân hàngThu nhập chứng minh được, khoản vay lớn, không quá gấpHồ sơ và thời gian xét duyệt có thể lâu hơn
Công ty tài chínhHồ sơ đơn giản hơn, cần nhanh hơnChi phí thường cao hơn, đọc kỹ phí và bảo hiểm đi kèm
App hoặc đối tác trung gianKhoản nhỏ, kỳ hạn ngắn, cần rất nhanhPhân biệt bên tư vấn và bên cho vay, cộng đủ phí, kiểm quyền truy cập dữ liệu
Người thân, bạn bèCần linh hoạt, quan hệ tin cậyGhi rõ số tiền, hạn trả, lãi nếu có để tránh hiểu lầm

Với vay người thân, nếu hai bên thoả thuận có lãi, Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 468) quy định lãi suất thoả thuận không vượt quá 20%/năm, trừ trường hợp luật khác có quy định. Dù là người nhà, một tờ giấy ghi nhận khoản vay vẫn giúp giữ hòa khí về sau.

Nếu đã quyết định vay, bạn có thể mở trang Đề xuất để xem thông tin các đối tác tự công bố như hạn mức, kỳ hạn và phí, rồi tự tính lại tổng chi phí như ví dụ trên. iDong không cho vay và không duyệt hồ sơ; quyết định cuối cùng thuộc về bạn và bên cho vay.

Câu hỏi thường gặp

Vay tiêu dùng có ảnh hưởng đến lịch sử tín dụng không?

Có. Khoản vay từ tổ chức tín dụng thường được ghi nhận vào lịch sử tín dụng. Trả đúng hạn giúp hồ sơ đẹp hơn, trả trễ có thể khiến bạn khó vay về sau.

Thu nhập bao nhiêu thì nên vay tiêu dùng?

Không có mốc chung. Điều quan trọng là khoản trả hằng tháng cộng các khoản nợ khác vẫn để lại đủ tiền cho chi tiêu thiết yếu và một phần để dành.

Nên chọn kỳ hạn ngắn hay dài?

Kỳ hạn ngắn tốn ít lãi hơn nhưng khoản trả mỗi tháng cao hơn. Hãy chọn kỳ hạn ngắn nhất mà bạn vẫn trả đều đặn được mà không phải vay thêm.

Đọc xong rồi, thử với con số của bạn?

iDong so số tiền và kỳ hạn bạn cần với hạn mức, kỳ hạn mà từng đối tác đăng.

Bắt đầu so →