Đọc hợp đồng vay, bạn sẽ gặp hai cụm từ quen mà dễ nhầm: lãi suất cố định và lãi suất thả nổi. Một loại giữ nguyên suốt thời gian vay, loại kia có thể lên xuống theo thời gian. Chọn sai, khoản trả hằng tháng có thể tăng khi bạn không chuẩn bị. Bài này giải thích từng loại, tính thử bằng ví dụ số và gợi ý những câu nên hỏi trước khi ký.
Lãi suất cố định là gì?
Lãi suất cố định là mức lãi được ghi sẵn trong hợp đồng và không đổi trong suốt thời gian áp dụng. Vay 12%/năm thì tháng đầu hay tháng cuối vẫn là 12%/năm, dù lãi suất trên thị trường lên hay xuống.
Lợi ích lớn nhất là bạn biết trước lịch trả nợ và tổng lãi. Đổi lại, mức lãi cố định ban đầu có thể cao hơn mức thả nổi cùng thời điểm, vì bên cho vay chịu phần rủi ro lãi suất thay bạn.
Nhiều khoản vay tiêu dùng nhỏ, kỳ hạn ngắn dùng lãi suất cố định.
Lãi suất thả nổi là gì?
Lãi suất thả nổi (còn gọi là lãi suất điều chỉnh) là mức lãi thay đổi theo định kỳ, theo cách đã ghi trong hợp đồng. Cách tính hay gặp:
- Lãi thả nổi = lãi suất cơ sở (tham chiếu) + biên độ.
Trong đó:
- Lãi suất cơ sở/tham chiếu: một mức lãi được chọn làm gốc để so, ví dụ lãi suất tiết kiệm của chính bên cho vay ở một kỳ hạn nào đó. Mức này thay đổi theo thời gian.
- Biên độ: phần cộng thêm, thường cố định theo hợp đồng, ví dụ cộng thêm vài điểm phần trăm.
- Kỳ điều chỉnh: bao lâu tính lại một lần, ví dụ 3 tháng hay 6 tháng.
Lãi tham chiếu tăng thì lãi bạn trả tăng theo, và ngược lại. Mỗi bên cho vay đặt ba yếu tố này khác nhau, nên hai hợp đồng cùng ghi "thả nổi" có thể rất khác.
Kiểu "cố định thời gian đầu rồi thả nổi"
Đây là kiểu phổ biến ở các khoản vay dài. Ví dụ hợp đồng ghi: cố định 12 tháng đầu, sau đó áp lãi tham chiếu cộng biên độ, điều chỉnh mỗi 3 tháng.
Thời gian đầu thường có mức lãi dễ chịu. Cần xem kỹ giai đoạn sau: hết ưu đãi, lãi có thể cao hơn nhiều so với lúc đầu. Hãy hỏi cách tính sau ưu đãi, đừng chỉ nhìn con số in to ở quảng cáo.
Bảng so sánh ưu nhược
| Tiêu chí | Lãi cố định | Lãi thả nổi |
|---|---|---|
| Khoản trả hằng tháng | Biết trước, ổn định | Có thể tăng hoặc giảm |
| Mức lãi ban đầu | Thường nhỉnh hơn | Thường thấp hơn lúc đầu |
| Khi lãi thị trường tăng | Bạn không bị ảnh hưởng | Bạn trả nhiều hơn |
| Khi lãi thị trường giảm | Bạn không được hưởng | Bạn trả ít hơn |
| Độ dễ hiểu | Dễ | Cần đọc kỹ điều khoản điều chỉnh |
| Hợp với | Khoản ngắn, ngân sách sát | Khoản dài, có dư địa tài chính |
Không có loại nào tốt hơn tuyệt đối. Câu hỏi đúng là: nếu lãi tăng, bạn còn trả nổi không?
Ví dụ số: lãi tăng sau năm đầu thì trả thêm bao nhiêu?
Ví dụ: vay 48.000.000đ trong 24 tháng
Mọi mức lãi dưới đây là giả định để minh hoạ, không phải lãi suất thị trường.
Phương pháp tính gần đúng: trả dư nợ giảm dần, gốc chia đều 48.000.000 / 24 = 2.000.000đ/tháng; lãi tháng = gốc còn lại đầu tháng × (lãi năm / 12); bỏ qua số ngày thực tế và phí.
Gốc còn lại đầu các tháng là 48, 46, 44… 2 (triệu đồng). Cộng 12 tháng đầu (48 đến 26) được 444.000.000đ; cộng 12 tháng sau (24 đến 2) được 156.000.000đ; cả 24 tháng là 600.000.000đ.
- Thả nổi, lãi giữ nguyên 12%/năm (1%/tháng): tổng lãi = 600.000.000 × 1% = 6.000.000đ.
- Thả nổi, năm đầu 12%, năm hai tăng lên 15%/năm (1,25%/tháng): năm đầu 444.000.000 × 1% = 4.440.000đ; năm hai 156.000.000 × 1,25% = 1.950.000đ. Tổng lãi = 6.390.000đ, nhiều hơn 390.000đ.
- Thả nổi, năm hai tăng lên 18%/năm (1,5%/tháng): năm hai 156.000.000 × 1,5% = 2.340.000đ. Tổng lãi = 4.440.000 + 2.340.000 = 6.780.000đ.
- Cố định 13%/năm suốt 24 tháng: tổng lãi = 600.000.000 × 13% / 12 = 6.500.000đ.
Tháng 13, gốc còn lại 24.000.000đ. Ở mức 12%/năm, lãi tháng đó là 240.000đ, cả tháng trả 2.240.000đ; ở mức 15%/năm, lãi là 300.000đ, cả tháng trả 2.300.000đ.
| Tình huống (giả định) | Tổng lãi 24 tháng | So với cố định 13% |
|---|---|---|
| Thả nổi, giữ 12% | 6.000.000đ | ít hơn 500.000đ |
| Thả nổi, năm hai 15% | 6.390.000đ | ít hơn 110.000đ |
| Cố định 13% | 6.500.000đ | — |
| Thả nổi, năm hai 18% | 6.780.000đ | nhiều hơn 280.000đ |
Với khoản nhỏ và ngắn, chênh lệch chỉ vài trăm nghìn đồng. Nhưng khoản vay càng lớn, càng dài, phần dư nợ chịu lãi điều chỉnh càng nhiều, nên chênh lệch có thể lên rất cao. Muốn tự tính cho khoản của bạn, xem công thức tính lãi vay. Lãi cũng chưa phải toàn bộ chi phí; phí đi kèm được giải thích trong bài lãi suất thực tế khoản vay.
Nên chọn lãi suất cố định hay thả nổi?
Một vài gợi ý chung:
- Khoản ngắn hạn, vay tiêu dùng nhỏ: thường dùng lãi cố định. Ngân sách rõ ràng, ít bất ngờ.
- Khoản dài hạn, số tiền lớn: thường có giai đoạn thả nổi. Hãy đọc kỹ điều khoản điều chỉnh và tự tính tình huống lãi tăng 2–3 điểm phần trăm.
- Thu nhập sát nút: ưu tiên sự ổn định. Một lần lãi tăng có thể khiến bạn trễ hạn.
- Có ý định trả sớm: hỏi kỹ phí trả trước hạn. Bài trả nợ trước hạn có cách tính thử.
Các khoản vay có tài sản bảo đảm thường dài hơn và dễ gặp lãi thả nổi hơn khoản tín chấp nhỏ. Xem thêm so sánh vay tín chấp và thế chấp nếu bạn đang cân nhắc hai hình thức này.
Về pháp lý, Bộ luật Dân sự 2015 Điều 468 giới hạn lãi suất thoả thuận không vượt quá 20%/năm, trừ trường hợp luật khác có quy định. Mức trần này áp cho khoản vay thoả thuận ngoài tổ chức tín dụng; khoản vay tại tổ chức tín dụng thuộc trường hợp luật khác có quy định. Vì vậy, với khoản vay ngân hàng hay công ty tài chính, hãy đọc kỹ hợp đồng và hỏi bên cho vay về cách điều chỉnh lãi.
Đừng chỉ nhìn lãi năm đầu
Với lãi thả nổi, hãy tự hỏi: nếu lãi tăng thêm vài điểm phần trăm, khoản trả hằng tháng là bao nhiêu và mình có trả nổi không? Trả lời được câu này rồi hẵng ký.
Những câu cần hỏi bên cho vay
Trước khi ký, hãy hỏi và yêu cầu ghi rõ trong hợp đồng:
- Lãi suất là cố định hay thả nổi? Nếu cố định, cố định trong bao lâu?
- Lãi tham chiếu là gì, xem ở đâu, ai công bố?
- Biên độ cộng thêm là bao nhiêu và có đổi không?
- Bao lâu điều chỉnh lãi một lần, có báo trước không?
- Có mức trần hay mức sàn cho lãi suất không?
- Phí trả trước hạn tính thế nào, có thay đổi theo thời gian vay không?
- Có bảng lịch trả nợ mẫu cho tình huống lãi tăng không?
Nếu đang so sánh nhiều nơi, bạn có thể mở trang Đề xuất để xem thông tin các đối tác tự công bố. iDong không cho vay và không duyệt hồ sơ; điều khoản cuối cùng vẫn là hợp đồng bạn ký.
Câu hỏi thường gặp
Lãi suất thả nổi có phải lúc nào cũng tăng?
Không. Lãi thả nổi có thể tăng hoặc giảm theo lãi tham chiếu. Rủi ro nằm ở chỗ bạn không biết trước chiều nào.
Đang vay thả nổi có chuyển sang cố định được không?
Tuỳ bên cho vay. Một số nơi cho phép đổi hoặc vay mới để trả khoản cũ, nhưng có thể phát sinh phí. Hãy hỏi trực tiếp và tính tổng chi phí trước khi đổi.
Biên độ là gì?
Biên độ là phần lãi cộng thêm vào lãi tham chiếu để ra lãi bạn phải trả. Biên độ càng cao, lãi thả nổi càng cao.
